Patrick en Okkie

Van Gogh-dief pleegt geen smaad tegen Patrick Kluivert

Niemand minder dan Patrick Kluivert zou onderdak hebben geboden aan Van Gogh-dief Okkie. Althans dat beweerde Octave “Okkie” Durham in een brandpunt documentaire vorige week. De voormalig middenvelder gaat meteen in de aanval en laat zijn advocaat aangifte doen vanwege smaad. Lexxit legt uit waarom in dit geval waarschijnlijk geen sprake is van smaad!

Wat is smaad in strafrechtelijke zin?

Smaad is een vorm van belediging en opgenomen in artikel 261 Sr:

“1.      Hij die opzettelijk iemands eer of goede naam aanrandt, door telastlegging van een bepaald feit, met het kennelijke doel om daaraan ruchtbaarheid te geven, wordt, als schuldig aan smaad, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie.

2.      Indien dit geschiedt door middel van geschriften of afbeeldingen, verspreid, openlijk tentoongesteld of aangeslagen, of door geschriften waarvan de inhoud openlijk ten gehore wordt gebracht, wordt de dader, als schuldig aan smaadschrift, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie.

3.      Noch smaad, noch smaadschrift bestaat voor zover de dader heeft gehandeld tot noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het te last gelegde waar was en dat het algemeen belang de telastlegging eiste.”

Het komt erop neer dat iemand een beschuldiging in het openbaar doet met als kennelijke doel de eer of goede naam van een ander te beschadigen. Opzet is een belangrijk element in deze delictsomschrijving. Iemand moet daarom in ieder geval het aanmerkelijke risico hebben aanvaard dat iemands eer en goede naam aangetast zou worden door een uitspraak.

Smaad omvat altijd uitingen die waar zijn. Bijvoorbeeld het maken van de opmerking dat “Jan wel 100 rijdt in de bebouwde kom” brengt in ieder geval het aanmerkelijke risico met zich mee dat de eer en goede naam van Jan beschadigd wordt. Toch zijn er situaties waarin een dergelijke opmerking nuttig kan zijn. Bijvoorbeeld als Jan toevallig de voorzitter is van Veilig Verkeer Nederland. Daarom biedt lid 3 van artikel 261 Sr twee belangrijke uitsluitingsgronden.

  • De eerste uitsluitingsgrond is noodzakelijke verdediging. Als men zelf beledigd is dan mag men terug beledigen om zijn eigen belangen te beschermen. Ook de belangen van een ander mag men volgens deze uitsluitingsgrond beschermen. Overigens mag men weer niet te ver gaan. De verdediging moet proportioneel zijn.
  • De tweede uitsluitingsgrond is dat de verdachte (1) te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat (2) de beschuldiging waar is én (3) het algemeen belang de beschuldiging eiste. De eerste twee elementen betekenen dat op basis van de beschikbare feiten redelijkerwijs mag worden geconcludeerd dat de beschuldiging waar is. De verdachte hoeft dus niet te bewijzen dat het waar is. De verdachte moet wel een redelijke afweging gemaakt hebben. Het derde element is minstens even belangrijk. De beschuldiging moet namelijk ook gedaan worden in het algemeen belang. Het algemeen belang kan bijvoorbeeld zijn het waarschuwen van het publiek of het bijdragen aan het maatschappelijk debat. Meestal wordt het algemeen belang bepaald door: de ernst van de beschuldiging, de bijdrage aan het maatschappelijk debat en de rol van het slachtoffer in de maatschappij. Om terug te gaan naar het voorbeeld van Jan. Die opmerking was smadelijk geweest als Jan een normaal burger was. Nu Jan echter voorzitter van VVN is dient deze opmerking het maatschappelijk debat.

 

Waarom de opmerkingen van Okkie geen smaad zijn

Okkie kan zich waarschijnlijk beroepen op de tweede uitsluitingsgrond van artikel 261 lid 3 Sr. Kluivert is namelijk een bekend persoon en zijn gedragingen dienen daarom eerder het maatschappelijke debat. Als hij een crimineel onderbrengt dan is dat belangrijk voor het publiek om te weten. Ook de voorzienbaarheid van publiciteit speelt een rol. Het EHRM vindt namelijk dat het recht op privacy niet beschermt tegen publiciteit die een voorzienbaar gevolg is van iemands handelen. Kortom, de uitingen dienen een zeker algemeen belang.

Natuurlijk kan Okkie het verhaal ook uit zijn duim gezogen hebben. Hoewel Kluivert al wel erkent dat hij zich vaag herinnert Okkie te hebben ontmoet. In dat geval kan Okkie geen beroep doen op de uitsluitingsgrond van artikel 261 lid 3. Er is dan ook geen sprake meer van smaad maar van laster.

Geen smaad maar wel laster

Laster is niet hetzelfde als smaad. Het verschil is dat de lasteraar zou moeten weten dat de beschuldigingen niet waar zijn, terwijl de smadelijke beschuldigingen best op waarheid gebaseerd kunnen zijn. Als Okkie dus niet de waarheid spreekt pleegt hij laster. Spreekt hij wel de waarheid dan kan hij zich beroepen op de uitzondering van 261 lid 3 Sr. en pleegt hij geen smaad.

Let wel, niet relevant is of Okkie daadwerkelijk de waarheid spreekt. Relevant is of hij op basis van de hem beschikbare feiten redelijkerwijs kan geloven dat de beschuldiging waar is. Dat is in dit geval geen belangrijk verschil. Moeilijk voorstelbaar is immers een situatie waarin Okkie wel mag geloven dat hij bij Patrick geslapen heeft, maar daar niet daadwerkelijk geslapen heeft. In andere gevallen kan het echter wel een wezenlijk verschil zijn. Journalisten hoeven bijvoorbeeld alleen aan te tonen dat zij voldoende onderzoek hebben gedaan naar een kwestie, niet dat de beschuldiging daadwerkelijk waar is.

Waarom doet Kluivert dan toch aangifte van smaad?

Ook mr. Spong kent het verschil tussen smaad en laster. Hij heeft daarom aangifte gedaan van smaad en laster. Als laster niet bewezen kan worden dan kan wellicht smaad bewezen worden.

Later en smaad zijn beiden klachtdelicten. Dat wil zeggen dat de politie alleen mag vervolgen als het slachtoffer een klacht instelt. Die klacht wordt meestal met een aangifte gedaan.

Spong had ook naar de civiele rechter kunnen stappen voor een verbod. Echter, zoals de advocaat al terecht opmerkt heeft een verbod weinig zin nu de media de kwestie al hebben opgepikt.

Licentie

Creative Commons-Licentie
Lexxit Knowledge van Lexxit is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen 3.0 Unported-licentie.
Gebaseerd op een werk op www.lexx-it.nl.

Lexxit geeft vrijblijvend advies over uw casus!

Meld internetmisbruik