Het portretrecht is onderdeel van de Auteurswet en kent bepaalde rechten toe aan diegene die geportretteerd wordt. Zo mag een portret niet zomaar worden verspreid. Het is daarom niet zomaar toegestaan om films en/of foto’s van mensen op het internet te plaatsen.

Wat is een portret?

Een portret is een zichtbare weergave waarop iemand herkenbaar wordt afgebeeld. Een woordelijke omschrijving van iemand valt bijvoorbeeld niet onder het portretrecht. Er moet sprake zijn van een weergave zoals een foto, film, tekening (zolang iemand herkenbaar is afgebeeld), karikatuur etc. Het enkele feit dat iemand op een foto staat maakt het nog geen portret. Iemand moet daadwerkelijk herkenbaar zijn. Zodra iemand onherkenbaar wordt gemaakt in de foto is er geen sprake meer van een portret. Alleen het bekende zwarte balkje voor de ogen kan daarvoor onvoldoende zijn als de persoon nog steeds herkenbaar is. Als meerdere mensen op een foto staan heeft ieder van hen eenzelfde portretrecht.

Wat houdt het portretrecht in?

Het portretrecht is een persoonlijk recht. Nabestaanden kunnen tot 10 jaar na het overlijden van de geportretteerde aanspraak maken op het portretrecht. Verder maakt de auteurswet onderscheid tussen portretten die gemaakt zijn in opdracht en portretten die niet in opdracht gemaakt zijn. Hieronder worden beide gevallen behandeld.

Het portret in opdracht.

Primair houdt het portretrecht in dat het niet is toegestaan om het portret te verspreiden zonder toestemming van de geportretteerde (n), tenzij je andere afspraken maakt. (art 20 lid 1 Aw.).

Jurisprudentie-portretrecht-websiteDaarbij heeft de geportretteerde het recht om een kopie van het portret voor eigen gebruik te maken. Dit, zonder toestemming van de maker van het portret (de fotograaf). (art 19 lid 1 Aw.). Je kunt dus bijvoorbeeld zelf een kopie maken van je pasfoto’s. Als er meerdere personen op het portret staan moeten deze ook aan elkaar toestemming geven voor verveelvuldiging. (art 19 lid 2 Aw.). Overigens is een fotograaf niet verplicht om hieraan mee te werken door bijvoorbeeld originele negatieven te overhandigen.

Publicatie valt hier niet onder. Daarvoor zal dan ook toestemming moeten worden gevraagd. Hierop zijn twee uitzonderingen. Ten eerste mag de foto worden verspreid onder familie en vrienden (art. 12 lid 4 Aw.). Ten tweede is publicatie in een nieuwsblad of of tijdschrift toegestaan, mits de naam van de maker (fotograaf) vermeld wordt. (art. 19 lid 3 Aw.).

Het is overigens onduidelijk of publicatie op social media als verspreiding onder vrienden en familie wordt gezien. Dit zal waarschijnlijk afhangen van het aantal vrienden en de manier waarop de portretten afgeschermd worden.

Andere portretten (zonder opdracht).

Portretten worden ook regelmatig zonder opdracht gemaakt. Denk daarbij aan foto’s van voorbijgangers op straat of camerabeelden in het TV-programma “Blik op de weg”. Als de geportretteerde een redelijk belang heeft kan hij zich daartegen verzetten (art. 21 Aw.). De maker (fotograaf) mag deze portretten niet openbaar maken als de geportretteerde daar een redelijk belang tegen heeft. Dit belang kan bijvoorbeeld het recht op privacy zijn of gebruik van een portret voor een doel waar je op tegen bent. Maar het kan ook een geldelijk belang zijn, denk maar aan een portret van een fotomodel.

Het woord “redelijk” houdt in dat er een belangenafweging gemaakt moet worden tussen de rechten van de geportretteerde en de maker. Een foto met een grote nieuwswaarde zal daarom sneller gepubliceerd worden, terwijl een naaktfoto juist minder snel gepubliceerd kan worden.

Lees hier meer over het redelijk belang in de zin van art. 21 Auteurswet.

Uitzonderingen en bijzonder portretrecht.

De politie mag portretten wel zonder toestemming openbaar maken. Dit, als zij een portret openbaar maakt om strafbare feiten op te sporen of in het belang van de openbare orde. (art. 22 lid 1 Aw.). Een voorbeeld zijn de foto’s van mogelijke verdachten van de mishandeling in Eindhoven.

Publieke personen hebben dan weer een beperkt portretrecht. Politici hebben bijvoorbeeld door hun publieke functie minder recht op bescherming door het portretrecht. Afzonderlijke politieagenten kunnen daarentegen wel aanspraak maken op het portretrecht. Dat wil niet zeggen dat je een foto van een agent niet mag publiceren, je moet de agent alleen onherkenbaar maken.

Handhaving van het portretrecht en sancties.

Inbreuk op het portretrecht is een overtreding en kan worden bestraft met een geldboete van de vierde categorie (in 2013 tot € 19.500,-). (art. 35 Aw.). U kunt dus aangifte van inbreuk op uw portretrecht.

Het is daarmee ook onrechtmatig. Om die reden kunt u zich tevens tot de rechter wenden om een verbod, een schadevergoeding of gemaakte winst te eisen. In dezelfde procedure kunnen, in bepaalde gevallen, ook de illegale kopieën worden opgeëist.

Jurisprudentie over portretrecht op internet.

Uit rechtspraak wordt veel duidelijk over wat er precies onder portretrecht valt en wat daarbuiten valt. Onder de onderstaande link staat een overzicht van recente jurisprudentie over het portretrecht. Voor de liefhebber.

Jurisprudentie portretrecht op het internet.

Kan dit artikel gebruikt worden in een juridische procedure?

Dat is onwaarschijnlijk. Om die artikel voor consumenten leesbaar te maken is namelijk wat van de juridische precisie geofferd. Het is voor niet-juristen bovendien niet eenvoudig om de juridische accenten in een casus te herkennen. Dat is vergelijkbaar met het bouwen van een huis op basis van een schetstekening.

Dit artikel is voornamelijk bedoeld om een algemeen beeld te geven van de juridische aspecten van het internet. Lexxit raadt dan ook af om op basis van dit artikel enige juridische stappen te ondernemen. Dat kan veel schade veroorzaken.

Juridische handhaving portretrecht.

Lexxit Direct biedt juridische handhaving op het internet. Via de knop hieronder vindt u meer informatie over Lexxit Direct en heeft u de mogelijkheid om uw casus aan Lexxit voor te leggen. Lexxit geeft vervolgens vrijblijvend advies over uw casus.

Lexxit Direct portretrecht.

Licentie

Creative Commons-Licentie
Lexxit Knowledge van Lexxit is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen 3.0 Unported-licentie.
Gebaseerd op een werk op www.lexx-it.nl.

Lexxit geeft vrijblijvend advies over uw casus!

Meld internetmisbruik