Is dit bericht onrechtmatig (smaad/laster)? Vijf factoren om rekening mee te houden.

Met een enkele muisklik deelt u uw mening met de hele wereld. Dit gemak zorgt ook voor meer minder prettige berichten. Daarom is het wel eens interessant te weten waarom een bericht nu juist smadelijk, lasterlijk of onrechtmatig is.

Recht op vrijheid van meningsuiting is mooi maar niet alles kan gezegd worden. Of een publicatie toelaatbaar is wordt per geval bepaald, zoals juristen zeggen: het is afhankelijk van de omstandigheden van het geval.

Maar welke omstandigheden zijn dan van belang? Hieronder staan vijf omstandigheden die gebruikt worden om te bepalen of een publicatie toelaatbaar is of dat er bijvoorbeeld sprake is van smaad of laster.

Een rechter kijkt normaal gesproken naar de volgende factoren. Helaas is dit geen eenvoudige optelsom maar meer argumenten voor en tegen. Als een publicatie bijvoorbeeld een zéér ernstige misstand aan de kaak stelt kan dat argument doorslaggevend zijn.

  1. Stelt de publicatie een misstand aan de kaak?
  2. Is de publicatie op feiten gebaseerd?
  3. Hoe is de publicatie geschreven?
  4. Is de persoon waarover geschreven wordt beroemd?
  5. Heeft de persoon zelf de publiciteit opgezocht?

1 stelt de publicatie een misstand aan de kaak?

Het publiek heeft recht om geïnformeerd te worden over misstanden in de samenleving. Een misstand in de samenleving is een negatieve gebeurtenis die de samenleving raakt. Een voorbeeld is een corrupte politicus, maar ook een oplichter of een bedrijf dat kinderarbeid gebruikt. Ook bedrijven kunnen misstanden veroorzaken, denk daarbij aan een bedrijf dat kinderarbeid gebruikt. De ernst van de misstand, en de (mogelijke) gevolgen van de misstand voor de samenleving, bepaalt in hoeverre iets toelaatbaar is.

Een bericht dat alleen bedoeld is om de nieuwsgierigheid van het grote publiek te bevredigen valt niet onder een misstand. Er is immers geen sprake van een negatieve gebeurtenis. Bijvoorbeeld toen Geenstijl.nl een link naar naaktfoto’s van de playboy plaatste oordeelde de rechter dat Geenstijl geen misstand aan de kaak stelde maar slechts de nieuwsgierigheid van het grote publiek bevredigde.

2. Is de publicatie op feiten gebaseerd?

Het is niet toegestaan om iets over een ander te beweren waarvan men weet dat het niet waar is, of dat had moeten weten. Kort gezegd moet er voldoende feitenmateriaal voorhanden zijn om de beweren op te gronden.

Let wel, de schrijver hoeft niet te bewijzen dat een bewering daadwerkelijk waar is, alleen dat hij voldoende feitenmateriaal ter beschikking heeft. Dat is een subtiel verschil. Bijvoorbeeld u mag schrijven dat iemand een oplichter is als u dat in de krant gelezen heeft. U heeft namelijk een goede bron waarop uw mening gebaseerd is, maar u heeft nog geen bewijsmateriaal dat diegene daadwerkelijk een oplichter is.

Ook als, op basis van de feiten, vermoedt wordt dat er sprake is van een misstand mag dus over die misstand gepubliceerd worden.

Een ernstige beschuldiging vereist meer meer onderzoek. Iemand beschuldigen van bijvoorbeeld kindermisbruik kan zeer ernstige gevolgen hebben en u moet daarom wel heel zeker weten dat die persoon ook daadwerkelijk een kindermisbruiker is.

3. Hoe is de publicatie geschreven?

Ook voor de vorm van de publicatie is aandacht. Gedacht moet worden aan een onnodig grove schrijfstijl, onnodige beledigingen, bedreigingen, oproep tot geweld etc.

De rechter is niet blind voor de “vrijere cultuur” op het internet. Op internet uiten mensen zich over het algemeen wat grover en daar moet men tegen kunnen, zo wordt in de rechtspraak geredeneerd. Het moet dus wel heel ver gaan wil een rechter een publicatie verbieden omdat deze onnodig grof is.

De manier van schrijven kan er ook voor zorgen dat een publicatie juist eerder toelaatbaar is. Bijvoorbeeld als de bewering in vraagvorm of als suggestie geschreven is. Dat wil niet zeggen dat een vraag of suggestie altijd toegestaan is. Lees daarvoor dit artikel.

4. Is de persoon waarover geschreven wordt beroemd?

PvdA politica Merkies leerde onlangs op de harde manier dat een “politica, een dikkere huid moet hebben dan een gewone burger”.

Dat komt omdat personen met publieke functie, bijvoorbeeld sporters, filmsterren, politici maar ook bestuursvoorzitters van grote organisaties, leven in de spotlights. Zij kiezen ervoor om een gedeelte van hun privacy op te geven zodat ze hun publieke functie kunnen uitoefenen. Dat is “part of the deal”.

Omdat ze vrijwillig een gedeelte van hun privacy opofferen wordt minder snel een inbreuk op die privacy gemaakt. Ze moeten daarom meer dulden dan de gewone man en ook meer verantwoording afleggen voor hun daden.

Ook publieke personen hebben recht op privacy, ze zijn uiteindelijk ook gewoon mensen. Het is alleen moeilijk om te bepalen waar de grens precies ligt. Denkbaar is dat met onderwerpen als ziekte, strafbare feiten enz. opgepast dient te worden.

5. Heeft de persoon zelf de publiciteit opgezocht?

Hoogmoed komt voor de val. Als iemand zelf de publiciteit opzoekt met een bepaalde kwestie, of een publieke bewering doet is een publieke reactie een logisch gevolg. Hij kan zich vervolgens minder snel verschuilen achter zijn recht op privacy nu hij zelf de publiciteit heeft opgezocht. Dit wordt ook wel het “hubris-argument” genoemd. Naar het Griekse woord Hybris wat extreme (misplaatste) trots betekend.

Een goed voorbeeld volgt uit het Hemelrijk-arrest waar een vermeende oorlogsmisdadiger 60 jaar na dato in een TV-programma beweerde dat hij was vrijgesproken van de misdaden. De journalist Hemelrijk klom vervolgens in de pen en schreef daar een vernietigend artikel over. De Hoge Raad oordeelde daarop dat het een geval van eigen schuld dikke bult was.

Kan dit artikel gebruikt worden in een juridische procedure?

Dat is onwaarschijnlijk. Om dit artikel voor consumenten leesbaar te maken is namelijk wat van de juridische precisie geofferd. Het is voor niet-juristen bovendien niet eenvoudig om de juridische accenten in een casus te herkennen. Dat is vergelijkbaar met het bouwen van een huis op basis van een schetstekening.

Dit artikel is voornamelijk bedoeld om een algemeen beeld te geven van de juridische aspecten van het internet. Lexxit raadt dan ook af om op basis van dit artikel enige juridische stappen te ondernemen. Dat kan veel schade veroorzaken.

Juridische ondersteuning tegen laster en smaad.

Lexxit Direct biedt professionele ondersteuning bij juridische handhaving tegen laster en smaad. Klik op de knop hieronder voor meer informatie. Via dezelfde knop kunt u een casus aan Lexxit voorleggen. Lexxit beoordeelt uw casus en geeft vervolgens vrijblijvend advies.

Lexxit Laster en Smaad

Licentie

Creative Commons-Licentie
Lexxit Knowledge van Lexxit is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen 3.0 Unported-licentie.
Gebaseerd op een werk op www.lexx-it.nl.

Lexxit geeft vrijblijvend advies over uw casus!

Meld internetmisbruik