Afschaffing majesteitsschennis symboolpolitiek?

Morgen is het Koningsdag, een mooi moment om het even te hebben over het verbod op majesteitsschennis. Dit ook omdat D66 pas nog een wetsvoorstel indiende om dit te schrappen, samen met het verbod op belediging van een buitenlands staatshoofd. Aanleiding daarvoor was de commotie die ontstond rondom de Duitse komiek Bohmermann die Erdogan beledigde.

Heeft dat wetsvoorstel wel enig praktisch effect, of is dit weer een sterk staaltje symboolpolitiek?

majesteitsschennis

Majesteitsschennis en buitenlandse staatshoofden in het strafrecht.

Op het beledigen van de koning en buitenlandse staatshoofden staan zwaardere straffen dan op normale belediging. Het strafrecht weidt maar liefs drie bepalingen aan majesteitsschennis (art. 111, 112 en 113 Sr.), drie aan het beledigen van een buitenlands staatshoofd in Nederland(art. 118, 119 en 120 Sr.) en nog een aparte aan het beledigen van een buitenlands staatshoofd an sich (267 lid 3 Sr). Bovendien kan majesteitsschennis ook leiden tot verval van kiesrecht en uitsluiting van het bekleden van bepaalde ambten.

Majesteitsschennis en het beledigen van een buitenlands staatshoofd zijn een vorm van gekwalificeerde belediging. Het is dus normale belediging, met een strafverzwarende omstandigheid (de persoon die beledigd wordt). Praktisch ieder geval van majesteitsschennis kan ook als normale belediging worden vervolgd.

Redenen voor een verbod op majesteitsschennis.

In 1830 is het verbod op majesteitsschending ingesteld. Is het in onze moderne maatschappij wel nodig dat een staatshoofd aparte bescherming tegen belediging geniet?

De impact van een belediging hangt af van de beledigde. Volgens Post kan een belediging drie verschillende belangen schenden:

  1. de waardigheid die iedereen toekomt in het maatschappelijk verkeer. Ieder mens heeft recht om op een waardige manier behandeld te worden. Zeer grove beledigingen vallen hieronder.

  2. de zelf verworven eer en goede naam. Een accountant heeft bijvoorbeeld belang bij bescherming tegen de onjuiste beschuldiging dat hij niet zou kunnen rekenen.

  3. de waardigheid waarop iemand recht heeft op grond van zijn stand op positie in de maatschappij.

Het verbod op beledigen van een staatshoofd dient om het derde belang te beschermen. De koning heeft een aparte positie in onze maatschappij. Het grotere belang rechtvaardigt ook hogere straffen. Net zoals bij belediging van een ambtenaar in functie. Bovendien speelt ook een rol dat de Koning zich niet altijd publiekelijk kan verdedigen en om die reden extra bescherming geniet.

Daarnaast bestaan er historische redenen. Bij de invoering in 1830 was de band tussen de koning en de staat veel sterker, het beledigen van de koning stond in die tijd bijna gelijk aan opruiing. Inmiddels is er wel een en ander veranderd.

Majesteitschennis en de vrijheid van meningsuiting.

Tegenwoordig wordt het verbod op majesteitsschennis nog amper gehandhaafd. Tussen 2000 en 2012 zijn er slechts 18 gevallen vervolgd, waarvan de helft is veroordeeld.

Dit komt omdat de rechter, net zoals bij normale belediging, belediging van de Koning toetst aan de vrijheid van meningsuiting. In deze strenge toets wordt ook het belang van de dader en het doel van de belediging meegenomen. De rechter kijkt met name naar de maatschappelijke context waarin de belediging werd gedaan. Cabaretier Hans Teeuwen deed bijvoorbeeld in 2013 deze sketch over de Koningin en werd niet vervolgd. Ook ‘Fuck de Koning’ roepen tijdens een demonstratie is geoorloofd gezien het maatschappelijke debat.

De ironie is dat juist omdat de Koning een publiek persoon is, veel mensen een mening over hem mogen hebben ook in negatieve zin. Een veroordeling vanwege majesteitsschennis zal dus niet snel de toets van de vrijheid van meningsuiting doorstaan. Bijvoorbeeld in 2007 riep een man dat hij graag seks met de koningin wilde hebben. De rechter oordeelde dat “de koningin tegen een stootje moet kunnen” maar dat dit toch echt beledigend was.

“in 2007 riep een man dat hij graag seks met de koningin wilde hebben. De rechter oordeelde dat “de koningin tegen een stootje moet kunnen” maar dat dit toch echt beledigend was.”

De rechter mag ook niet te zwaar straffen. De straf vormt namelijk een inbreuk op de vrijheid van meningsuiting en die inbreuk moet proportioneel zijn.

Wie zich dus met een goede reden grof uitlaat over de Koning kan steeds meer een beroep doen op de vrijheid van meningsuiting. De maatschappij verandert in die zin ook, grove uitlatingen over personen worden meer en meer geaccepteerd, waardoor de grens voor belediging ook steeds verder opschuift. Niet alleen de maatschappij, maar ook het ambt van de Koning verandert. Hij staat tegenwoordig steeds meer in de maatschappij. Net voor de Tweede Wereldoorlog werden meerdere mensen beboet omdat zij “onvriendelijke dingen” zeiden over het Duitse staatshoofd, Adolf Hiter. Dat is tegenwoordig ondenkbaar.

“Net voor de Tweede Wereldoorlog werden meerdere mensen beboet omdat zij “onvriendelijke dingen” zeiden over het Duitse staatshoofd, Adolf Hiter. Dat is tegenwoordig ondenkbaar.”

Waarschijnlijk zal een veroordeling vanwege majesteitsschennis om die reden in de toekomst steeds minder voorkomen.

Gevolgen afschaffen majesteitschennis.

Onlangs zijn er nogal wat stemmen opgegaan om majesteitsschennis en het beledigen van een buitenlands staatshoofd te schrappen. D66 diende zelfs een wetsvoorstel in en premier Rutte dacht er nog goed over na. Ook Duitsland is voornemens het beledigen van een buitenlands staatshoofd uit het Strafgezetsbuch te schrappen.

Het afschaffen van het verbod zal in de praktijk maar weinig impact hebben. Alle huidige gevallen van majesteitsschennis kunnen namelijk ook vervolgd worden op grond van normale belediging. Wel staat voor normale belediging een lagere maximumstraf.

Afschaffing leidt dus hoogstens tot lagere maximumstraffen. Overigens worden die maximumstraffen vrijwel nooit gehaald. Wel zou het afschaffen natuurlijk een sterke symbolische waarde hebben.

Conclusie.

Het is maar de vraag of in onze moderne maatschappij het verbod op majesteitsschennis nog wel past. Hetzelfde geldt voor het verbod op het beledigen van buitenlandse staatshoofden. Dat blijkt ook uit het feit dat dit “vergrijp” amper wordt gehandhaafd. Terwijl op internet nogal wat staatshoofden worden beledigd, waaronder onze eigen Koning. Grove uitingen worden tegenwoordig steeds meer geaccepteerd.

Los van de handhaving heeft afschaffing van de bepalingen weinig zin. De meeste vergrijpen vallen namelijk ook onder normale belediging.

Update 27-04-2016: een paar spelfouten gecorrigeerd en de voorbeelden van belediging toegevoegd.

Licentie

Creative Commons-Licentie
Lexxit Knowledge van Lexxit is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen 3.0 Unported-licentie.
Gebaseerd op een werk op www.lexx-it.nl.

Lexxit geeft vrijblijvend advies over uw casus!

Meld internetmisbruik